و رساله‌اى به نظم فارسى درباره فن نقاشى سرود : يعنى صادقى بيك ( متولد 940 / 4 - 1533 ، متوفى 1018 / 10 - 1609 ) « 1 » . او عضوى از اعضاى يكى از قبايل ترك‌نژاد بود كه در قدرتگيرى صفويان سهمى عمده داشت و زبان مادرى او نيز چغتائى بود ؛ او به زبان چغتايى تذكره‌اى راجع‌به شعرا ، نقاشان و خبرگان برجسته دوره صفوى پرداخت . با اينكه صادقى بيك از يك خانواده سپاهى بود ، ولى علاقه زيادى داشت تا هنر بهزاد را ادامه دهد و مظفر على ( متوفى 1576 م . ) برادرزاده و شاگردش را راضى ساخت تا در سال 1568 م . در قزوين به تعليم او بپردازد و در اينجا بود كه به محافل دربارى راه يافت . در خلال سلطنت مستعجل و كوتاه شاه اسماعيل دوم ( 5 - 984 / 7 - 1576 ) در خدمت او بود ولى با مرگ او اول به همدان و سپس به لاهيجان در گيلان و بعد به يزد فرار كرد . معهذا صادقىبيك زمانيكه شاه عباس جوان در هرات بود مورد توجه او قرار گرفت و در موقع جلوس خويش در سال 995 / 1587 وى را كتابدار خود كرد و صادقى مدت دهسال عهده‌دار اين مقام بود . موقعيت و سفرهاى صادقىبيك او را با شخصيتهاى برجسته زمان و فرهيختگان ايران در سى سال پسين سده دهم / شانزدهم آشنا ساخت . البته نوشته‌هاى او شرح حال هنرمندان نام‌آور كتاب‌آرايى نيست ، بلكه طرحهائى روشن از شخصيت ، شهرت و دستاوردهاى آنهاست ؛ گفته‌هاى او صريح و حكايت‌وار است . بنابراين اثر او از نظر تاريخى به پاى اثر دوست محمد و يا قاضى احمد نمىرسد . يكى از اسناد هنرى قاطع و حساس براى درك و فهم كتاب‌آرايى دوره صفوى در نيمه اول سده دهم / شانزدهم نسخه هفت اورنگ جامى محفوظ در نگارخانه فرير واشنگتن « 2 » است . تكميل سيصدوسه برگ نگاره آن مدت نه سال در بين سالهاى 963 / 1556 و 972 / 1565 طول كشيد و بر طبق سرلوح آن در سه مركز يعنى مشهد ، قزوين و هرات انجام گرفته است . اين نسخه ، يك نسخه دربارى است كه براى ابراهيم ميرزا فرزند بهرام ميرزا ، برادرزاده محبوب شاه طهماسپ ( كه در سال 963 / 1556 از طرف وى حاكم مشهد شد درحاليكه سيزده سال بيشتر نداشت و دختر خود گوهر سلطان را به عقد نكاح وى درآورد ) تهيه شده بود . ابراهيم مولانا مالك يكى از خطاطان بنام اين دوره را همراه خود به مشهد برد و او را نخستين رئيس كتابخانه خود كرد « 3 » ؛ ولى شاه در سال 966 / 1559 او را به قزوين فراخواند . او ضمنا دو بخش نخستين هفت اورنگ موجود در نگارخانه فرير را كتابت كرد . درحاليكه كتابت بقيه آن‌را چهار نفر از خطاطان برجسته

--> ( 1 ) - نگاه كنيد به : گنجه‌اى ، « يادداشتها » ؛ و نيز ولش ، Artists for the Shah ، صص 74 - 41 . ( 2 ) - سچوكين ، نسخ خطى صفوى ، ص 127 و تصاوير XLiii , XLii , XL . گرى ، نقاشى ايران ( 1961 ) : صص 90 - 187 . ( 3 ) - قاضى احمد ، ص 142 .